Büyük alışveriş merkezleri ve süpermarketlerin ardından, sistem şimdi de mahalle aralarındaki bakkal, büfe ve küçük marketlere entegre ediliyor. Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen proje kapsamında, çevre bilinci sokak aralarına kadar yayılırken aynı zamanda yerel esnaf için de yepyeni bir gelir kapısı aralanıyor.
On Gün İçinde Yirmi Milyon Ambalaj Toplandı
1 Temmuz itibarıyla resmen hayata geçirilen DOA sistemi, henüz ilk on gününü geride bırakmasına rağmen vatandaşlardan yoğun bir ilgi gördü. Kısa süre içinde tam 20 milyon ambalaj başarıyla toplanarak geri dönüşüm zincirine dahil edildi. Sistemin dijital altyapısını oluşturan mobil uygulamaya kayıt olan vatandaşların sayısı ise şimdiden 2 milyon barajını aşarak büyük bir rekora imza attı.
Dünyanın En Gelişmiş Kaynak Yönetim Modeli
TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, Almanya, Danimarka ve Hollanda gibi ülkelerde depozito sistemlerinin uzun yıllardır uygulandığını hatırlatarak Türkiye'nin kurduğu modelin farkını ortaya koydu. Öztürk, projenin sadece ambalaj toplamaktan ibaret olmadığını, üreticiden geri dönüşüm tesisine kadar tüm sürecin uçtan uca dijital olarak izlendiğini belirtti. Bu ölçekte gerçek zamanlı veri akışıyla yönetilen dünyadaki ilk ve en büyük bütünleşik ulusal depozito sistemine Türkiye'nin sahip olduğunu vurguladı.
Akıllı Terminaller İle Manuel İade Noktaları
Sistemin tabana yayılması amacıyla "Manuel İade Noktaları" oluşturulacağını açıklayan Nurullah Öztürk, büyük merkezlerdeki 2 bin 500 adet Depozito İade Makinesi (DİM) sayısını 20 bin adede çıkaracaklarını müjdeledi. Mahalle esnafına ise akıllı barkod okuyucu ve dijital doğrulama sistemine sahip özel el terminalleri dağıtılacak. Vatandaş ambalajı getirdiğinde esnaf barkodu taratacak, tüketicinin mobil uygulamasındaki DOA Cüzdan karekodu okutulacak ve ambalaj başına 1 TL’lik teşvik bedeli anında vatandaşın hesabına aktarılacak.
Mahalle Esnafına On Milyar Liralık Teşvik
Esnafın bu sistemde doğrudan bir iş ortağı haline geldiğini belirten Öztürk, bakkal ve büfelerin sisteme kaydettikleri her ambalaj için 30 kuruş hizmet bedeli kazanacağını açıkladı. Yıl sonuna kadar en az 10 bin el terminali dağıtılacağını, 2027 sonunda ise bu sayının 30 bine çıkarılacağını ifade eden Öztürk, iki yıllık adaptasyon sürecinde toplam 10 milyar liralık bir teşvik öngörüldüğünü ve projenin üçüncü fazında ise tamamen depozito bedeli uygulamasına geçileceğini bildirdi.
Otel Restoran ve Kafeler de Sisteme Dahil Oluyor
Yeni çalışma modeli kapsamında otel, restoran ve kafe (HORECA) işletmelerinde tüketilen su, meşrubat ve soda gibi ürünlerin ambalajları da geri dönüşüme kazandırılacak. Bu işletmeler topladıkları ambalajlar üzerinden 20 kuruş teşvik alacak. HORECA işletmelerinin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerindeki kayıt işlemlerini en geç ekim ayı sonuna kadar tamamlamaları gerekiyor. Projenin tam kapasiteye ulaşmasıyla birlikte yılda 25 milyar atık ambalajın ham maddeye dönüştürülmesi hedefleniyor.
Cari Açık Altı Yüz Milyon Dolar Azalacak
Dev projenin ülke ekonomisine ve çevreye sağlayacağı devasa katkılar ise şu şekilde sıralandı:
İçecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 oranında net bir azalma sağlanacak.
Geri kazandırılan ham maddelerle ülke ekonomisine ve cari açığın azaltılmasına yılda en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sunulacak.
Yıllık 1.3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu elde edilecek ve 3.6 milyon varil petrolün kullanılması önlenecek.
Atmosfere salınan sera gazı emisyonu yıllık 37 bin ton azaltılarak iklim değişikliğiyle mücadeleye büyük bir destek verilecek.
Uzun Kuyruklara Karşı Radikal Önlem
Uygulamada yaşanan suistimallerin ve makine önlerindeki uzun kuyrukların önüne geçmek amacıyla yeni tedbirler devreye sokuldu. Kişi başı günlük 200 iade sınırı bulunmasına rağmen, başkalarının kimlik numaralarını kullanarak bu sınırı aşmaya çalışanlar olduğu tespit edildi. TÜÇA Başkanı Öztürk, bu karmaşayı engellemek adına kimlik numarası ile iade sistemini tamamen kaldırdıklarını, artık sadece mobil uygulama üzerinden tek seferlik iade yapılabileceğini açıkladı.
Fırsatçılara Karşı Sıkı İnceleme Başlatıldı
DOA sisteminin devreye girmesinin ardından pet şişe sularına yapılan fahiş zamlar da mercek altına alındı. Sistemde "kirleten öder" esasının geçerli olduğunu ve firmalardan alınan depozito katılım bedelinin (DEKAB) sadece 85 kuruş arttığını belirten Nurullah Öztürk, piyasada bunun çok üzerinde zamlar yapıldığını gözlemlediklerini ve haksız fiyat artışlarına yönelik resmi incelemelerin titizlikle sürdüğünü ifade etti.