Türkiye Sakatlar Derneği Zonguldak Şubesi Başkanı Hüseyin Şirin, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği’ndeki değişikliklere ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yaptı. Yapılan düzenlemelerin ilk bakışta teknik gibi görünse de, uygulamada engelli bireylerin günlük yaşamını ve ailelerin ekonomik koşullarını doğrudan etkileyecek sonuçlar doğuracağını ifade etti.
Sağlık Raporu Artık Tek Başına Yeterli Değil
Yeni yönetmelikle birlikte evde bakım yardımına erişimin önemli ölçüde zorlaştığını belirten Şirin, önceki uygulamada belirleyici olan sağlık kurulu raporunun artık tek başına yeterli sayılmadığını söyledi. Buna ek olarak, engelli bireyin günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdüremediğinin bir heyet tarafından hazırlanacak bakım raporuyla tespit edilmesinin zorunlu hâle getirildiğini kaydetti. Bu durumun, ağır engelli olmasına rağmen bazı işleri sınırlı da olsa yapabilen bireylerin yardım dışında bırakılmasına yol açabileceğine dikkat çekti.
Heyet Değerlendirmeleri Mağduriyet Yaratabilir
Heyet değerlendirmelerinin sübjektif olabileceğini vurgulayan Şirin, aynı durumda olan iki engelli birey için farklı kararlar çıkmasının mümkün olduğunu ifade etti. Kontrol ve rehberlik incelemeleri kapsamında yapılan hane ziyaretleri ve dosya incelemeleri sonucunda, engelli bireyin günlük yaşamını büyük ölçüde kendi başına sürdürebildiği kanaatine varılması hâlinde yardımın kesilebileceğini belirtti. Anlık gözlemlere dayalı değerlendirmelerin, engelliliğin süreklilik gösteren yapısını göz ardı edebileceğini söyledi.
Engelliler Birbirlerinin Bakımını Üstlenemeyecek
Yönetmelikteki en dikkat çekici değişikliklerden birinin de engelli bireylerin birbirlerinin bakımını üstlenememesi olduğunu ifade eden Şirin, evde bakım yardımı alan bir engelli bireyin başka bir engellinin bakımını yapamayacağını, bakım veren kişinin engelli olması durumunda da yardımdan yararlanamayacağını belirtti. Bu düzenlemenin, aynı hanede birden fazla engelli bireyin yaşadığı aileler için ağır sonuçlar doğuracağını söyledi.
Araçlar Gelir Hesabına Dâhil Edilecek
Gelir hesabına ilişkin değişikliklerin de engelliler aleyhine sonuçlar doğurabileceğini belirten Hüseyin Şirin, hanede bulunan binek araçların artık kasko veya rayiç bedelleri üzerinden gelir hesabına katılacağını dile getirdi. Günümüz koşullarında engelli bireyler için aracın bir lüks değil, zorunlu bir ihtiyaç olduğunu vurgulayan Şirin, bu uygulamanın yardımın kesilmesine yol açabilecek adaletsiz bir tablo oluşturduğunu söyledi.
Adres Değişikliğine 90 Gün Şartı
Adres değişikliği ve nakil işlemleriyle ilgili getirilen 90 günlük sürenin de ciddi bir risk barındırdığını ifade eden Şirin, bu sürede işlemler tamamlanmazsa evde bakım yardımının sonlandırılacağını hatırlattı. Engelli bireylerin taşınma, yeni ortama uyum ve bürokratik işlemler sırasında yaşadığı zorluklar göz önüne alındığında, bu sürenin son derece kısıtlayıcı olduğunu belirtti.
İtiraz Hakkı Sınırlı Tutuluyor
Yönetmelikte itiraz hakkı tanınmış olsa da bunun oldukça sınırlı olduğuna dikkat çeken Şirin, yardımın kesilmesine karşı 30 gün içinde itiraz edilebileceğini ancak ikinci heyetin kararının nihai olacağını söyledi. Aynı belge ve koşullarla yeniden başvuru yapılamamasının, engelli bireylerin hak arama yollarını büyük ölçüde kapattığını ifade etti.
Yersiz Ödemeler Faiziyle Geri Alınacak
Yersiz ödemelere ilişkin düzenlemelerin de ciddi sorunlar barındırdığını dile getiren Şirin, bildirim yükümlülüğü yerine getirilmiş olsa dahi sonradan yersiz ödeme tespit edilmesi hâlinde, bu tutarların yasal faiziyle birlikte geri alınacağını vurguladı. Bu durumun, idareden kaynaklanan hataların bedelinin dahi engelli bireyler ve ailelerine yüklenmesi anlamına geldiğini söyledi.
Sosyal Destekten Eleme Sistemine Geçiş Uyarısı
Tüm değişikliklerin birlikte değerlendirildiğinde, evde bakım yardımının bir sosyal destek mekanizması olmaktan uzaklaştırıldığını savunan Hüseyin Şirin, sistemin daha çok eleme ve daraltma anlayışıyla yeniden kurgulandığını ifade etti. Desteklere erişimin zorlaştırılmasının yoksulluk, bağımlılık ve sosyal dışlanmayı derinleştireceğini belirten Şirin, özellikle bilgiye erişimi sınırlı ve bürokratik süreçlerde zorlanan engelli bireylerin ciddi hak kayıplarıyla karşı karşıya kalacağını söyledi.
Engellilik Bir Tercih Değil, Yaşam Gerçeğidir
Açıklamasının sonunda sosyal devlet vurgusu yapan Şirin, “Engellilik bir tercih değil, yaşamın bir gerçeğidir. Sosyal devletin görevi, engelli bireylerin insan onuruna yakışır bir yaşam sürebilmesi için destek mekanizmalarını güçlendirmektir. Aksi hâlde yapılan her yeni düzenleme, sosyal destekten çok yeni mağduriyetler üretmeye devam eder” ifadelerini kullandı.