BEUN Mühendislik Fakültesi'nde geliştirilen sayısal harita, 3 günlük hava tahmin verileriyle anlık olarak güncellenerek Türkiye'nin dinamik heyelan riskini canlı olarak gösteriyor. Ülke genelinde büyük bir inovasyon olan bu çalışma, tam 10 farklı parametre kullanılarak hazırlandı.
İmza Gazetesi olarak bilim dünyasında ses getiren bu yerli yazılımın detaylarını, projeyi yürüten BEUN Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu'nun ağzından aktarıyoruz.
İşte Prof. Dr. Kutoğlu'nun projeye dair yaptığı o açıklamalar:
"Tüm Türkiye'nin Sayısal Heyelan Risk Haritalarını Oluşturduk"
Türkiye'de en çok can ve mal kaybına neden olan afetlerin başında heyelanların geldiğini belirten BEUN Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, sayısal modelleme ile heyelanlarla ilgili risk haritaları oluşturmanın mümkün olduğunu ifade ederek şunylaı söyledi:
"Biz bu çalışmamızda zeminin gevşeklik ve sertlik parametrelerini, yola yakınlık, su alanlarına yakınlık ve arazi kullanımı gibi 10 tane parametreyi işin içine katarak tüm Türkiye'nin sayısal heyelan risk haritalarını oluşturduk."
En Etkili Faktör: Zeminin Sertlik Derecesi (VS30)
Kullanılan 10 parametre içinde en etkili olanın arazinin sertlik derecesini gösteren VS30 parametresi olduğunu söyleyen Prof. Dr. Kutoğlu, hesaplamanın diğer teknik detaylarını şu sözlerle aktardı:
"Bunu sırasıyla yüzey pürüzlülüğü ve kara yollarına yakınlığın takip ediyor. Zeminin su tutma kapasitesi, nehir yataklarına ve faylara yakınlık gibi parametreler de hesaplamada kullanıldı."
"Vatandaşlar 30 Metre Çözünürlükle Heyelan Riskini Görebilecek"
Sistemin web tabanlı olarak vatandaşların hizmetine sunulacağını müjdeleyen Kutoğlu, haritanın kullanım kolaylığına değinerek şu ifadeleri kullandı:
"Oluşturduğumuz sayısal heyelan risk haritası üzerinde bunları web üzerinden servis ederek, vatandaşlarımız harita üzerinde dokunduklarında, yaşadıkları bölgede 30 metre çözünürlükle heyelan risk seviyelerini görme imkanına kavuşacaklar."
Geliştirilen sistemde, harita üzerindeki kırmızı renklerin yüksek, maviye doğru giden renklerin ise düşük heyelan riskini gösterdiği bilgisi paylaşıldı.
"Heyelan Haritamızı Yağış Durumuna Bağlı Olarak da Üretebiliyoruz"
Prof. Dr. Kutoğlu, çalışmayı bir adım daha ileri taşıdıklarını ve sistemi dinamik hale getirdiklerini açıkladı. Hazırlanan programın çalıştığı andan itibaren Avrupa Meteoroloji Merkezi'nden ileriye dönük üç günlük hava tahmin verilerini indirdiğini belirten Kutoğlu, yağış durumuna bağlı güncel bir heyelan haritası üretebildiklerini söyleyerek duruma şu çarpıcı örneği verdi:
"26 Nisan tarihinde yaptığımız hesaplamada, ileriye dönük üç gün boyunca alınacak yağış miktarına göre risk ihtimallerinin bazı bölgelerde yükseldiğini görüyoruz. Örneğin, bu üç günlük yağış miktarını hesaba katmadan önce Doğu Karadeniz Bölgesi'nde risk çok daha yüksek gözükürken, o tarihteki yağışlar nedeniyle Marmara Bölgesi'nde ya da Batı Karadeniz Bölgesi'nde heyelan riskinin daha yükselmiş olduğunu görebiliyoruz."
Zonguldak İçin Hayati Uyarı: Yerleşim Planlamasında Dönüm Noktası
Bu dinamik çalışmanın kamu kurumları ve afetle ilgili kurumların da çok ciddi şekilde işine yarayabileceğini vurgulayan Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, özellikle kendi bölgemiz olan Zonguldak için hayati bir hatırlatmada bulundu.
Zonguldak'ın yüksek eğim miktarları nedeniyle sıkça heyelan yaşanan bölgelerin başında geldiğini hatırlatan Kutoğlu, haritanın Zonguldak genelinde yerleşim yerlerinin daha dikkatli planlanmasında karar vericiler ve yerel yönetimler açısından yararlı olacağını kaydetti.