Tarım dışı sektörlerdeki kayıt dışı çalışmanın sisteme dâhil edilmesi durumunda, 2026 yılında emekli aylıklarına bütçeye ek yük getirmeden yüzde 31 oranında ilave zam yapılabileceği hesaplandı.
30 Yıllık Mücadelede Önemli Veriler
Türkiye’de kayıt dışı istihdam oranı 1990’lı yıllardan bu yana istikrarlı bir düşüş sergiliyor. 1995 yılında yüzde 55,6 seviyelerinde olan kayıt dışı oranı, 2015’te yüzde 33,6’ya, 2025 yılında ise yüzde 24,6’ya kadar geriledi. Özellikle tarım dışı sektörlerdeki kayıt dışı oranı, 2005 yılındaki yüzde 35,3’lük zirvesinden sonra düşüşe geçerek 2025 sonu itibarıyla yüzde 15,9 olarak kayıtlara geçti.
8 Milyon Kişi Sosyal Güvenceden Yoksun
TÜİK’in 2025 yılı dördüncü çeyrek verilerine göre, Türkiye’de hala 8 milyon 37 bin kişi kayıt dışı çalışıyor. Bu kitlenin 3 milyon 545 bini tarım sektöründe ter dökerken, 4 milyon 492 bini ise tarım dışı sektörlerde yer alıyor. Kayıt dışı çalışanlar sadece sosyal güvenceden mahrum kalmakla kalmıyor, aynı zamanda gelecekteki emeklilik haklarını da kaybederek sistemin en büyük mağduru haline geliyor.
Piyasa Dengeleri ve Haksız Rekabet
Kayıt dışı istihdam yalnızca çalışanı değil, dürüst işvereni ve devlet hazinesini de doğrudan etkiliyor. Tüm vergi ve prim yükümlülüklerini yerine getiren işletmeler, bu yükümlülüklerden kaçan merdiven altı işletmeler karşısında maliyet dezavantajı yaşayarak haksız rekabete maruz kalıyor. Bu durum piyasadaki fiyat dengelerini bozarak ekonomik istikrarı olumsuz etkiliyor.
Emekliye Yüzde 31 İlave Zam Formülü
Ekonomik projeksiyonlara göre, tarım dışı sektörlerdeki kayıt dışı çalışanların tamamının sisteme dâhil edilmesi devasa bir gelir kapısı açıyor. 2026 yılı için yapılan hesaplamalar şu çarpıcı sonuçları ortaya koyuyor:
Vergi ve Prim Geliri: Ortalama ücretler üzerinden yapılacak bir tescil işlemi, devlete yıllık 1 trilyon 549,4 milyar lira ek gelir sağlayacak.
Emekli Maaşlarına Etki: SGK’nın ve bütçenin dengesi bozulmadan, mevcut artışlara ek olarak emekli aylıklarına yüzde 31 oranında ilave zam yapılması mümkün olacak.
Aktif/Pasif Dengesi: Halen 1,63 olan aktif çalışan/emekli oranı, bu hamleyle birlikte 1,75 seviyesine yükselecek ve sosyal güvenlik sistemi nefes alacak.
Kayıt Altına Alınmanın Kişi Başı Maliyeti
2026 öngörülerine göre, özel sektörde ortalama bir çalışanın sigortalı olarak bildirilmesi durumunda; sosyal güvenlik primi, işsizlik sigortası ve vergiler dahil olmak üzere hazineye aylık kişi başı 28.744,59 TL ödeme yapılması gerekiyor. Kayıt dışı istihdam edilen milyonlarca kişinin bu sistemin dışında kalması, yıllık bazda Türkiye’nin devasa bir kaynaktan mahrum kalması anlamına geliyor.