Yerel Tarih Araştırmacı kimliğiyle de tanınan Maden Mühendisi Ekrem Murat Zaman ve Başmühendis Mustafa Özçelik’in hazırladığı sergide, felaketin izlerini yansıtan madenci baretleri, botlar, aküler ve lambaların yanı sıra daktilolar ve farklı malzemeler yer alıyor.
Gazeteci Orhan Akyüz’e Gözlemlerini Anlattı!
TTK Kozlu Müessese Müdürlüğü ocağında 3 Mart 1992’de meydana gelen patlamada, kurtarma çalışmalarında yer alan kurumun Tahlisiye (kurtarma) Mühendisi Ekrem Murat Zaman, araştırmacı gazeteci Orhan Akyüz’e, facianın yaşandığı döneme ilişkin gözlemlerini anlattı.
O Gün Zaman Durmuştu!
Maden Mühendisi Zaman, felaket olarak da nitelendirilen yaşadığı günle ilgili şöyle konuştu: ‘’TTK Kozlu Müessese Müdürlüğü Toplantı Salonu’nda sergilenenler, gaz ve toz patlamasından (grizu) çıkarılmış malzemelerdir. 2013’den itibaren oranın (toplantı salonunda sergilenenler) durumunu bilmiyorum. Kurtarma çalışmalarına katılan ekiplerin toplayarak oluşturduğu sergideki o dolabı, o dönem kurumun İncir Harmanı Emniyet Başmühendisi Mustafa Özçelik ile birlikte hazırlamıştık. 3 Mart 1992 tarihinde saat 19.45-20.00 arasında meydana gelen Kozlu Ocakları Gaz ve Toz Patlaması sonrasında, 1997 yılı sonuna kadar sürdürülen ocakların yeniden kazanılmasına da paralel yürütülen kurtarma çalışmalarını anlatmaya çalışacağım. Patlamanın hemen ardından, kurtarma çalışmalarına başlandı. Özellikle mahsur kalanların ve yaralıların kurtarılması çalışmaları, 5 Mart 1992 saat 12.00’ye kadar aralıksız sürdürüldü. Tahlisiye ekipleri tarafından yapılan ilk tespitlerden sonra engellerle karşılaşılmayıp, çalışma koşullarının sağlanabildiği, havalandırmanın da yeterli olduğu yerlerde çalışmalara cihazsız devam edildi.
‘529 İşçi Kurtarıldı’
5 Mart 1992’de saat 12.00’ye kadar sürdürülen ilk etap kurtarma çalışmalarında, 529 çalışanımızın sağ, aynı zamanda 78 çalışanımızın yaralı kurtarılarak hastanelere gönderildiği anlaşıldı.
Yangınla mücadele ve havalandırma sorunlarının çözümüyle birlikte kurtarma çalışmaları yürütülürken, ilk etapta 115 şehit madencimiz yer altından çıkarılarak ailelerine teslim edildi, gidilebilen her yere de ulaşılmıştı. Yangın, göçük gibi nedenlerle ulaşılamayan yerlerdeki 147 şehidimizin kurtarılması gerekiyordu.
Yer altında çalışma yürüten ekiplerden alınan bilgilere dayanılarak, yeni bir patlama ortamının oluşabileceği endişesiyle «Kriz Komisyonu» aynı yıl 5 Mart’ta saat 12.00’de çalışmaları durdurdu. Tüm ekiplerin yeryüzüne çıkması istendi.
Kriz Komisyonu’nun aldığı kararlar doğrultusunda, 5 Mart tarihinden itibaren 20 gün süre ile Kozlu ocaklarının tamamının yeryüzü ile bağlantıları barajlarla kapatıldı.
26 Mart 1992 tarihinde barajlar açıldı. Fakat gaz analiz değerlerinin ‘yangın ve patlayıcı ortam göstermesi’ nedeniyle ocaklar tekrar kapatıldı.
‘Ocaklara 9 Milyon Metreküp Su Pompalandı’
Su ile söndürme kararı verilerek, aynı gün 30 numaralı kuyudan ocaklara su verilme işlemine başlandı. Ocaklara su basma işlemi 27 Haziran 1992 tarihinde durdurulduğunda, eksi 282 kotuna kadar ocaklara su doldurulmuş oldu. 3 ay içinde yer altına toplam 9 milyon 203 bin 442 metreküp su basılmış oldu. 28 Temmuz 1992’de ocakların açılmasından sonra ikinci etap kurtarma çalışmaları ve ocakların yeniden kazanılması çalışmalarına başlandı. 2-14 Ağustos 1992 tarihleri arasında eksi 200 katından 63 şehit madenci alınarak ailelerine teslim edildi. Cenazeleri, yer altında tertip edildiği yer, lamba numarası, özel eşyaları ve ayrıca tanıdığı bir veya birkaç mesai arkadaşı tarafından teşhis edilerek hazırlandı. 1 numaralı kuyu başında Cumhuriyet Savcılığı tarafından, yakınlarının tanıklığı ile yapılan kimlik tespitinin ardından ailelerine teslim edildiler. 5 Ekim 1992 tarihinde eksi 300 katına giriş yapıldı ve ‘Ocakların Yeniden Kazanılması’ çalışmaları başlatıldı. Eksi 300 ve daha alt katlarda yürütülen kurtarma çalışmaları; ‘Su Boşaltma’ ve ‘Ocakların Yeniden Kazanılması’ çalışmalarıyla paralel yürütüldü. 1 Mart 1993 tarihi ile 30 Mayıs 1997 tarihi arasında eksi 300 ve daha alt katlardaki şehit madenciler alınarak ailelerine teslim edildi. Bu 5 yıllık süre içinde ana katlar, kurtarma çalışmalarına paralel çalışmalarla kazanıldı, Kozlu Müessesesi, yeniden çalışır hale getirildi.
‘Patlamanın Ardındaki Eşyalar’
Zor koşullarda tamamiyle Kozlu Müessesesi elemanları tarafından yürütülen kurtarma çalışmalarında, şehit madencilerin üzerinden çıkan değerli eşyalar ailelerine teslim edildi. Burada sergilenen koruyucu malzemeler ve şehit madenci ailelerinin teslim almadığı kişisel malzemeler de 3 Mart 1992 tarihinde yaşananların unutulmaması ve ders alınması için salonda sergileniyor.’’
Değerlere Değer Verilmeli!
‘’Değerlerimize değer vermek, değerlerimize değer katmaktır’’ anlayışıyla Zonguldak’ın değerlerinden, Zonguldak sevdalısı olarak bilinen ve kentte TTK Zonguldak Maden Müzesi ve Üzülmez Vadi Projesi gibi birçok kalıcı eserlerin baş mimarı olarak bilinen Yerel Tarih Araştırmacı kimliğiyle de tanınan Maden Mühendisi Ekrem Murat Zaman’a, facianın canlı tanığı olarak verdiği bilgilerden dolayı teşekkür ediyorum.
Acılardan Dersler Alınmalı!
Yaşanan acılardan dersler alınması, kabul edilemeyecek bu ve benzeri olası yeni felaketlerin yaşanmamasının yanı sıra işçi sağlığı ve iş güvenliği yönünden önlemlerin alınması gerektiğine yönelik Zonguldak’ta yayınlanan İmza Gazetesi’nde ve internet sitesinde önceki yıllarda yer alan özel içerikli haberimi, okuyamayanlar için yeniden paylaşma gereği duyuyorum.
İmza Gazetesi Ailesinden!
İmza Gazetesi ailesi olarak yaşamlarını yitiren madenci şehitlerine tekraren Allah rahmet eylesin, aileleri ile sevenlerine başsağlığı ve kazaların yaşanmamasını diliyoruz.
Karadon, Kozlu ve Üzülmez’de Üretim Durduruldu!
Bu arada şu an gündemde yer alan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı müfettişlerince TTK’nın Karadon, Kozlu ve Üzülmez müessese müdürlüklerine bağlı ocaklardaki denetimlerinde havalandırma, su tahliyesi ve insan nakli için kullanılan sistemlerin otomatik devreye girecek ikinci bir enerji kaynağının olmadığı vb. eksikliklerinin tespit edilmesinden dolayı “geçici iş durdurma” kararı yönünde rapor hazırlanarak 13 Ocak 2026’da yürürlüğe konularak üretim durdurulmuş, geçen sürede TTK’nın açtığı davaların duruşmaları yapılmış, yeni dava da 5 Mart 2026’da Zonguldak İş Mahkemesi’nde görülecek.
Armutçuk’ta Üretime Başlanacak!
Ayrıca kurumun müessesse müdürlüklerinden Armutçuk’ta da benzer eksikliklerden 20 Ocak 2026’da üretim durdurulmuş, davanın dördüncü duruşması 27 Şubat 2026 Cuma günü Karadeniz Ereğli İş Mahkemesi’nde görülmüş, mahkeme heyeti de ikinci kez oluşturulan bilirkişi heyetinin raporları doğrultusunda yürütmeyi durdurma kararı uygulayarak üretime devam edilmesi yönünde karar vermişti, şu anda üretim yapılabilmesi için resmi yazışmaların hazırlandığı öğrenildi.
TTK’daki 71 Yıllık Kaza Blancosu!
Yetim bırakan maden ocaklarında ölümlerin ürküttüğü TTK’daki 1955-2025’de meydana gelen iş kazalarında 2 bin 777 işçi yaşamını yitirirken 370 bin 942 işçi de yaralandı, ölü ve yaralı sayısı yıllar itibariyle şöyle:
YIL ÖLÜ YARALI
--- --- ------
1955 122 5972
1956 86 6470
1957 99 6498
1958 99 6828
1959 66 7505
1960 94 8028
1961 69 8278
1962 70 8406
1963 60 8307
1964 66 8578
1965 75 8768
1966 64 9592
1967 65 9135
1968 64 8833
1969 69 8385
1970 87 7642
1971 67 8293
1972 90 8321
1973 70 7764
1974 65 7823
1975 69 6249
1976 50 5879
1977 47 5848
1978 63 6878
1979 43 7292
1980 38 6880
1981 35 7706
1982 26 7956
1983 145 8159
1984 18 8358
1985 35 8132
1986 23 6718
1987 33 6485
1988 32 7032
1989 20 6792
1990 23 6253
1991 16 5185
1992 277 5214
1993 15 4386
1994 12 3126
1995 13 2373
1996 4 2560
1997 22 2322
1998 12 1928
1999 4 1722
2000 9 4090
2001 5 4340
2002 8 2653
2003 8 2484
2004 5 1994
2005 10 1700
2006 3 1627
2007 5 2042
2008 7 1875
2009 7 3453
2010 5 3367
2011 4 2805
2012 6 2707
2013 3 2458
2014 1 2162
2015 4 2122
2016 1 2439
2017 6 2409
2018 0 1904
2019 0 2860
2020 4 2810
2021 1 2960
2022 43 3069
2023 4 2374
2024 4 3691
2025 2 3688