Celali isyanları Yozgat'ta Şeyh Celal ile başlarken, Zonguldak ve çevresindeki hareketlilik farklı bir dinamik izlemiştir.
Ekonomik Bozulma, Nüfus Artışı ve Medrese Yığılmaları
Avrupa'daki gelişmeler, Osmanlı ekonomisinin bozulması, İran ve Macaristan savaşları ile Amerika'nın keşfi sonucu Avrupa'ya giden altınların parayı değersizleştirmesi özelikle Zonguldak divan köylerindeki köylüleri olumsuz etkilemiştir. Atlı sipahi askerlerindeki değişiklikler ve artan vergilendirme yükü halkı zor durumda bırakmıştır. Bu süreçte Bolu Sancağında (Hızırbeyli, Ereğli, Bartın) nüfus iki katına çıkmış, ellerinde toprak bulunmayan bekar erkek nüfusu artmıştır.
Çocuklarını karınlarını doyurmak ve barınmalarını sağlamak amacıyla medreselere gönderen aileler, medreselerde büyük yığılmalara neden olmuştur. O dönem Zonguldak'ta Hızırbeyli (Devrek) kazasında bulunan medresenin önünde kayıt yığılmaları yaşanmıştır. Mezun olan gençlerin önceliği üst düzey bürokrat çocuklarına verilmesi ve köy çocuklarının işsiz kalması isyanların fitilini ateşlemiştir.
Eşkıyalık Faaliyetleri ve Güvenlik Krizi
Medreselerde iş bulamayan öğrenciler (suhte) ve başıboş gezen askerler (levend) çeteler kurarak dağlık bölgelerde eşkıyalık faaliyetlerine başlamıştır. Sahil kesimi ve köyler tehdit altında kalmış, birçok aile dağlık bölgelere çekilmiştir. Kastamonu, Bolu ve Zonguldak'ta medrese görünümündeki sarp evler suhte yatağı haline gelmiştir. 15-20 kişilik gruplar halinde "zekat" adı altında halktan para ve gıda alan, halkı tehdit eden bu gruplar bölgede büyük bir korku yaratmıştır.
İsyanların Bastırılması ve Alınan Tedbirler
Osmanlı yönetimi isyanları önlemek amacıyla bölgeye yeni valiler atamış, Zaim Süleyman Bey'i görevlendirerek harami ve levend gruplarının toplu gezmelerini yasaklamıştır. Vergi afları çıkarılarak kaçan köylülerin köylerine dönmesi teşvik edilmiştir. 1559-1576 yılları arasında Batı Karadeniz'de (Kastamonu, Bolu Hızırbeyli, Ereğli, Bartın, Safranbolu ve Çankırı) etkili olan suhte isyanları, ilerleyen yıllarda Celali isyanlarıyla birleşmiş ve 1610 yılına kadar devam etmiştir. Bu süreç, sancak beyleri, tımarlı sipahiler ve yerel güçlerin sert askeri takipleri ile idamlar sonucunda kanlı bir şekilde bastırılmıştır.
