Türkiye 24. Uluslararası Kömür Kongresi ve Sergisinde Sunulan Çarpıcı Araştırma, Zonguldak Üzülmez Taş Kömürü Bölgesindeki Ağır Damarların Mekanize Kazı Yöntemleriyle Üretime Kazandırılması Yönünde Kritik Bulguları ve Yerli Madenciliğin Geleceğine Işık Tutan Teknik Analizleri Ortaya Koyuyor.
Zonguldak madencilik sektörünün kalbinde heyecan uyandıran önemli bir bilimsel gelişme yaşandı. Türkiye 24. Uluslararası Kömür Kongresi ve Sergisi kapsamında gerçekleştirilen oturumda söz alan Maden Mühendisi Göktuğ Tosun, Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) Üzülmez Müessese Müdürlüğüne bağlı ocaklardaki kömür damarlarının mekanize kazı teknolojilerine uyumunu mercek altına alan kapsamlı çalışmasını katılımcılara sundu.
Mekanizasyon Maden Ocaklarında İnsan Gücünün Yerini Alıyor
Maden Mühendisi Göktuğ Tosun sunumunda, yer altı üretiminde geleneksel beden gücüne dayalı çalışma yöntemlerinden modern makineleşmeye geçişin hayati bir zorunluluk haline geldiğini vurguladı. Mekanizasyon projelerinin temel hedefleri şu şekilde sıralandı:
Sınırlı özgünlük ve zorlu saha koşullarında yüksek iş güvenliği standartlarının sağlanması,
Üretim süreçlerinin hızlandırılarak birim zamanda elde edilen kömür miktarının artırılması,
Yer altındaki riskli çalışma ortamlarında insan faktörünü en aza indirerek iş sağlığını güvenceye almak.
Yüksek ilk yatırım maliyetlerine ve başlangıç bütçelerine rağmen, mekanizasyonun uzun vadede işçilik giderlerini ve birim maliyetleri düşürerek maden işletmeciliğine yüksek karlılık ve verimlilik sağladığı ifade edildi.
Zonguldak Üzülmez Bölgesinin Üretim Ve Saha Yapısı
Zonguldak il merkezine yaklaşık 7 kilometre mesafede bulunan ve 28 kilometrekarelik geniş bir ruhsat alanında faaliyetlerini sürdüren Üzülmez Kömür İşletmesindeki mevcut duruma değinen Tosun, bölgedeki jeolojik yapıyı ayrıntılarıyla paylaştı. İşletmede üç farklı kömür damarında ve değişken kalınlıklarda üretim yapıldığını belirten Tosun, tüm saha çalışmalarının TTK bünyesinde titizlikle yürütüldüğünü kaydetti.
Saha verilerine göre, eksi 170 ila eksi 280 kotları arasındaki üretim alanlarında hazırlık ve kazı faaliyetleri devam etmektedir. İncelemeye konu olan ana damarlardan Bingöl damarında eğim 7 derece, damar kalınlığı yaklaşık 2 metre, ayak boyu ise 85 metre olarak ölçülmüştür. Bu damarda tavan taşının sertleşerek 95 mikron seviyelerine ulaştığı gözlemlenmiştir.
Jeolojik Tabakalar Ve Damar Parametrelerinin Analizi
Eksi 278 ve eksi 280 kotlarındaki detaylı jeolojik kesitler, bölgedeki tabaka yapısının karmaşıklığını ve gücünü gözler önüne seriyor. İncelemelerde kum taşı ve tavan/taban taşlarının yaklaşık 245 ila 270 metrelik bir derinlik yayılımı sunduğu tespit edilmiştir.
Diğer bir önemli alan olan 3. Çay damarında ise eğimin 19 dereceye ulaştığı, damar kalınlığının 2 metre seviyesinde seyrettiği ve taban taşının sağlam bir yapı sergilediği bildirildi. Hesaplamalara göre 160 metre ayak boyuna sahip olan bu bölgede yaklaşık 178 bin tonluk bir rezerv kapasitesi öngörülmektedir.
Laboratuvar Sonuçları Ve Kömürün Kesilebilirlik Performansı
Saha şartlarından alınan 20 adet derin ve kesintisiz numune, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Maden Mekanizasyonu Laboratuvarına getirilerek standart basma ve darbe testlerine tabi tutulmuştur. Elde edilen veriler, literatürde kabul gören 1992 ve 2003 yılı referans modelleriyle karşılaştırılarak yorumlanmıştır.
Deney sonuçlarına göre bölgedeki kömür yapısının genel olarak "kolay kesilebilir" sınıfta yer aldığı tespit edilmiştir. Ancak ara kesitlerde ve tavan birleşimlerinde ölçülen 61 ila 80 Megapascal (MPa) arasındaki yüksek sertlik değerleri, belirli bölgelerde kesici makinelerin performansını olumsuz etkileyebilecek kritik noktalar olarak öne çıkmaktadır.
Mekanize Kazıya Geçişte Dikkat Edilmesi Gereken Riskler Ve Öneriler
Araştırmanın sonuç bölümünü aktaran Göktuğ Tosun, mekanizasyon kararının sadece kömürün sertliği üzerinden verilmemesi gerektiğinin altını çizdi. Mekanize kazı başarısını etkileyen diğer ana parametreler şu şekilde özetlendi:
Damar Tavan Ve Ara Kesit Kalınlıkları: Ara kesit kalınlığının 1 metreyi aştığı bölgeler, kesici uç aşınması ve makine zorlanması açısından yüksek risk taşımaktadır.
Arazinin Faylı Ve Değişken Yapısı: Jeolojik süreksizlikler ve değişken damar eğimleri, seçilecek mekanize ekipmanın esnekliğini zorunlu kılmaktadır.
Kesme Enerjisi Ve Spesifik Tüketim: 60-80 MPa sertlik aralığındaki ara kesitlerde makinenin uç tüketimi ve kesme enerjisi ihtiyacı artmaktadır.
Gelecek aşamada, elde edilen tüm teknik parametrelerin seçilecek tamburlu kesici veya mekanize galeri açma makinelerinin kesme kapasitesi, spesifik kesme enerjisi ve uç tüketim oranlarıyla eşleştirilerek nihai şartnamelerin oluşturulması tavsiye edilmiştir.
