Araştırmacı gazeteci Orhan Akyüz’ün haberine göre, Zonguldak’taki Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) Genel Müdürlüğü Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Dairesi Başkanlığı’nca hazırlanan 2025 Faaliyet Raporu’nda, “Dünyada ve Türkiye’de Taş Kömürü Sektörünün Durumu ve Değerlendirilmesi”ne yönelik şu bilgilere yer verildi:
“Ülkelerin gelişmesinde, insan yaşamında ve enerji hammaddeleri içerisinde önemli bir yere sahip olan, dünya üzerinde geniş bir coğrafyaya yayılmış büyük rezervlere ve geniş tüketim alanlarına sahip olan kömür, 50'den fazla ülkede üretilmektedir.
9.1 Milyar Ton Taş Kömürü Üretildi!
Yaklaşık 1 trilyon 74 milyar ton olduğu tahmin edilen dünya görünür kömür rezervlerinin yüzde 70’i ((753 milyar 639 milyon ton) taş kömürü rezervidir.
2025 yılı sonu itibariyle dünyada üretilen toplam taş kömürü miktarı 9 milyar 111 milyon ton olup, bu toplamın 1 milyar 126 milyon tonu koklaşabilir taş kömürü, 7 milyar 985 milyon tonu termal taş kömürü ve linyittir.
Dünyada Üretilen Taş Kömürünün Büyük Kısmı Üretildiği Ülkelerde…!
Üretilen taş kömürünün büyük bir kısmı üretildiği ülkelerde tüketilmekte, dünya toplam taş kömürü üretiminin yaklaşık yüzde 16,05'i ithalat (2025 yılında 1 milyar 463 milyon ton), yüzde 16,16 ihracat ile (2025 yılında 1 milyar 473 milyon ton) uluslararası piyasada ticarete konu olmaktadır.
Vazgeçilmez Enerji Kaynağı!
Kömürün dünya üzerinde yaygın olarak bulunması ve üretilmesi, kullanım-depolama ve taşıma açısından emniyetli yakıt olması, gelişen temiz kömür teknolojileri ile çevresel etkilerinin en aza indirilmesi, diğer fosil yakıtlara (petrol ve doğal gaz) göre politik çekişmelerden uzak ve daha az riskli
bölgelerde üretilmesi ve tükenme ömürleri açısından daha fazla ömre sahip olması vazgeçilmez bir enerji kaynağı olduğu sonucunu doğurmaktadır.
Dünya Ekonomisinde Önemli Yere Sahip!
Gerek üretimi ve hazırlanması aşamasında yarattığı ekonomik değer ve istihdam imkânları ve gerekse ticareti, taşınması ve tüketilmesi aşamalarında yarattığı katma değer ile kömür dünya ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Ozellikle yarattığı istihdam imkânları ve tedarik güvenliğı açısından kömür madenciliği, ekonomik işletmecilik yapılamayan ve üretim maliyetleri uluslararası kömür fiyatlarıyla rekabet etme şansı olmayan ülkelerde devlet desteği (sübvansiyonlar) ile sürdürülmektedir.
Taş Kömüründe Yeniden Yapılanma…!
Dünya taş kömürü madenciliğinde önemli yeri olan ve taş kömürü üretimini sübvansiyonlarla sürdüren Çin Halk Cumhuriyeti, Polonya, Rusya, Ukrayna gibi ülkeler, sübvansiyonları azaltmak veya tamamen kaldırmak amacıyla taş kömürü sektöründe yeniden yapılanma çalışmalarını hızla sürdürmektedir. Yeniden yapılanma çalışmaları kapsamında Çin Halk Cumhuriyeti, iş güvenliği açısından riskli ve küçük çaplı maden ocaklarını kapatarak devlet kontrolünde büyük ölçekli, mekanize üretim yapan işletmelere yönelirken diğer bazı ülkelerde ise devlet eliyle üretim yapılan madencilik sektöründe özelleştirme altyapısı oluşturularak özel sektöre geçiş teşvik edilmektedir.
Sürdürülebilir Kalkınma Planlarında…!
Gelişmiş ülkeler açısından bakıldığında; Japonya bir AR-GE (Araştırma Geliştirme)
ocağı dışında tüm ocaklarını kapatarak üretim faaliyetlerini durdurmuş, bu araştırma ocağındaki yıllık 700 bin ton civarındaki üretimi ocak yakınındaki termik santralde değerlendirmektedir. AB ülkeleri rezervlere erişimi ve arz güvenliğini sağlamak amacıyla birlik fonlarından sağladıkları yardımlarla bir plan dâhilinde azaltarak taş kömürü üretimlerini sürdürmektedirler. Gelişmiş ülkelerde zarar eden işletmelerde kömür üretiminin ısrarla sürdürülmesinin bir başka nedeni ise bu ülkelerin (Almanya, İngiltere, Japonya örneklerinde olduğu gibi) ileri düzeyde gelişmiş maden ekipman ve makineleri endüstrisine sahip olmalarıdır. Avustralya, Kolombiya, G.Afrika ve Endonezya gibi ülkelerde kömür önemli bir ‘ihraç malı’ olarak ekonomilerine olumlu
katkıda bulunurken, çoğu gelişmekteki ülkelerde kömür madenciliği yarattığı geniş, doğrudan ve dolaylı istihdam imkanları nedeniyle kırsal kesimlerde yaşanan işsizlik ve yoksullukla mücadele için önemli bir kaynak olarak kullanılmaktadır. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde, elektrik enerjisi ve çelik üretimindeki vazgeçılmez konumu nedeniyle kömür, sürdürülebilir kalkınma planlarında enerji
planlamalarında önemli bir yer almaktadır.
Türkiye'de Taş Kömürü Sektörünün Durumu ve Değerlendirilmesi!
Ülkemiz açısından bakıldığında taş kömürü rezervlerimiz dünya taş kömürü rezervleriyle kıyaslandığında yüzde 0.20 civarındadır. Toplam taş kömürü rezervlerimiz Çin Halk Cumhuriyeti’nin bir yıllık üretiminden az olmakla birlikte ülkemizin mevcut ve muhtemel taş kömürü tüketim değerleri dikkate alındığında, taş kömürü varlığımızın azımsanacak bir değerde olmadığı görülmektedir.
Ülke Taş Kömürü İhtiyacının Yüzde 2,74’ü…!
1980'li yıllara kadar başta demir-çelik sektörü olmak üzere ülkemiz taş kömürü ihtiyacının tamamına yakınını karşılayan havzada günümüzde ülke taş kömürü ihtiyacının yüzde 2,74'ü havza üretiminden karşılanabilmektedir.
43,2 Milyon Ton…!
2023 yılında 37 milyon 729 bin ton olan taş kömürü ithalatımız 2024 yılında 38 milyon 994 bin tona çıkmıştır. 2025 yılında ise 2024 yılına göre 4 milyon 212 bin ton artışla 43 milyon 207 bin ton taş kömürü ithal edilmiştir. Ülkemizin başta petrol olmak üzere fosil enerji kaynaklarında dışa bağımlılığı sürekli artmakta, toplam ülke ithalatı içerisinde en önemli pay bu kaynaklara ayrılmaktadır.
Ülkemiz Enerji Tüketiminde Yüzde 70’ler Seviyesinde…!
İzlenen enerji politikaları sonucunda ülkemizin enerji tüketiminde dışa bağımlılık payı yüzde 70'ler seviyesine kadar çıkmıştır. Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi’nin ‘Ülkemizde en büyük sorunlarından birisi, enerjide dışa bağımlılığımızın sürekli artmasıdır. 2024 yılında taş kömüründe yaklaşık yüzde 97,55 oranında dışa bağımlı durumdayız. Yerli kaynaklar bakımından en fazla kömür kaynağına sahip olduğumuz ve kaynaklarımızın daha düşük kalorili ve yüksek nem ve kül içeriğine sahip linyitlerden oluştuğu dikkate alındığında kendi kaynaklarımızın özelliklerine uygun verimli, çevre dostu, ekonomik, temiz kömür
teknolojilerinin geliştirilmesi, bu alanda yetişmiş insan gücü ve finans
kaynakların artırılmasının önemini ortaya çıkarmaktadır.’ Tespit ve önerilerinin yanında yenilenebilir enerjideki potansiyelimizin (hidrolik ve rüzgar) kullanımının programlı
şekilde artırılması çevresel faktörlerin yanında enerji maliyetleri, dışa bağımlılık ve enerji istikrarı konularında yararlı olacaktır.
Yerli üretim ve ithalat bir ikilem olarak görülmesine rağmen, artan talebin yerli üretimle karşılanamaması, taş kömürü tüketicilerini ithal kömüre yönlendirmektedir. Ancak, son yıllarda uluslararası kömür piyasalarında yaşanan gelişmeler, tedarik güçlükleri ve aşırı yükselen kömür fiyatları yerli üretimin önemini bir kez daha ön plana çıkartmıştır.
Enerji, çimento ve diğer sanayi sektöründe kömüre alternatif bulmak kolay iken entegre demir-çelik tesislerinde kömür alternatifsiz hammadde konumunu korumaktadır. Bu nedenle yerli demir-çelik endüstrisinin koklaşabilir ve PCI kömür ihtiyacının tamamı olmasa bile önemli kısmının yerli kaynaklardan karşılanması önem arz etmektedir.
‘Yeniden Yapılanma…!
2000'li yıllardan itibaren havzada taş kömürü üretiminin arttırılması, maliyetlerin düşürülmesi amacıyla kurumumuzda yeniden yapılanma programı yapılmış ve bu program kapsamında kuruma sağlanan yatırımlarla ana altyapı hazırlıklarımızın büyük bir kısmı giderilmiştir.2013 yılından itibaren havza jeolojik koşullarına uyum sağlayacak mekanize teçhizatlar kurumumuz ocaklarında denenmiş ve mevcut durum itibariyle tüm müesseselerimizde en az bir panoda olmak üzere mekanize sistemle üretim yapılmaktadır. Bu uygulamalarla üretimde ve verimlilikte artış sağlanarak daha güvenli bir çalışma ortamı sağlanmıştır. Yine rezervlerin üretime hazır hale getirilmesi için gerek taş içinde ve gerekse damar içinde sürülecek galeri için mekanizasyona yönelik çalışmalarımız yoğun şekilde sürdürülmektedır.
Bakanlığımız eylem planları içerisinde enerjide arz güvenliği ve kaynak çeşitliliğinin sağlanması hedefine hizmet edecek düzeyde yerli kömür üretiminin sürdürülmesine yönelik eylemler yer almakta olup havzada taş kömürü üretiminin artırılması yönünde yapılan tüm çalışmalara (yatırım, istihdam, teknoloji transferi gibi) katkı sağlanmakta ve izlenmektedir.
10 Milyon Ton/Yıl…!
Son 15 yılda yapılan yatırımlar ile verimliliğin ve üretimin artırılması hedeflenmiştir.
Zonguldak taş kömürü madenciliğindeki üretim hedefi ‘TTK tarafından 5 milyon ton, özel sektörce 5 milyon ton olmak üzere toplam 10 milyon ton/yıl üretim’ yapılmasıdır. Uzun vadeli bir hedef olmakla birlikte yapılan tüm üretim faaliyetleri bu hedefe yöneliktir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Eylem Planları içerisinde yerli kömür kaynaklarının en rasyonel şekilde tedarik edilerek ülke ekonomisine katkı sağlaması yer almakta olup bu konuda kuruma gerekli destek sürdürülmeye devam edilecektir. Amaç gerek demir-çelik sektörü ihtiyacının büyük bir kısmını karşılamak ve gerekse enerji sektörüne katkı sağlayarak bu sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmak ve ayrıca bölge insanının havzada istihdam edilmesini sağlayarak bu bölgede var olan madencilik kültürünün devam ettirilmesini de sağlamaktır.”
