“Geldikleri gibi giderler” sözü gerçekten söylendi mi? Hangi tarihsel bağlamda dile getirildi? Sözü kimin söylediği hangi kaynaklarla aktarılıyor? İstanbul’un işgali sırasında ifade nerede ve ne zaman kullanıldı? Tanıklıklar ve anılar cümleyi nasıl doğruluyor? Resmî belgeler ve tarihçilerin değerlendirmeleri ne yönde? Söze atfedilen mekân konusunda neden farklı anlatımlar bulunuyor?
Geldikleri Gibi Giderler Sözü Nerede Söylenmiştir?
Bu söz, Mustafa Kemal Atatürk’e atfedilir ve tarihsel anlatımlara göre 13 Kasım 1918’de, İtilaf Devletleri donanmasının İstanbul’a demirlediği gün dile getirilmiştir. Dönemin tanıklıklarına dayanan aktarımlarda, Mustafa Kemal’in İstanbul’a geldiği sırada Boğaz’da demirleyen savaş gemilerini gördüğünde “Geldikleri gibi giderler” ifadesini kullandığı belirtilir.
Sözün söylendiği mekâna ilişkin anlatımlar iki ana noktada toplanır. Bazı kaynaklar ifadenin Haydarpaşa Garı’na geliş sırasında ya da gar çevresinde dile getirildiğini aktarırken, diğer anlatımlarda Boğaz hattında, denizden işgal donanmasını gören noktada söylendiği ifade edilir.
Mekân konusunda farklılıklar bulunsa da, ifadenin bağlamı ve zamanı konusunda tarihçilerin büyük bölümü aynı çerçevede birleşir.
Anılar, biyografik çalışmalar ve döneme ilişkin tarihsel eserlerde söz, İstanbul’un fiilen işgal edildiği koşullarda dile getirilen değerlendirme olarak yer alır. Her ne kadar resmî tutanak veya birebir yazılı kayıt bulunmasa da, farklı tanıklıkların aynı yönde aktarım yapması nedeniyle sözün tarihsel gerçekliğinin güçlü kabul gördüğü belirtilir.
