Batı Karadeniz’in en önemli antik yerleşimlerinden biri olan Tion (Tios) Antik Kenti ve bu kente su taşıyan Filyos Roma Su Kemeri, antik çağ şehircilik ve mühendislik başarısının büyüleyici bir örneğidir.
Tion (Tios) Antik Kenti’nin Kısa Tarihi
Günümüz Filyos beldesinde yer alan Tion (Tios) Antik Kenti, M.Ö. 7. yüzyılda kurulmuş olup yaklaşık 2.600–2.700 yıllık bir geçmişe sahiptir. Tarih boyunca Helenistik, Roma ve Bizans (Doğu Roma) gibi farklı medeniyetlerin egemenliği altına girmiştir.
- Kuruluş: M.Ö. 7. yüzyıl (Helenistik Dönem izleri)
- Roma Egemenliği: M.Ö. 70 yılında Roma İmparatorluğu sınırlarına dahil oldu.
- Bizans Dönemi: İmparatorluğun 395 yılında ikiye ayrılmasıyla Doğu Roma yönetimine geçti.
Karadeniz kıyısındaki stratejik konumu, doğal limanı ve iç kesimlerle sağladığı ticari bağlantılar sayesinde Tion, Roma döneminde bölgesel bir merkez haline gelmiştir.
25 Kilometrelik Antik Mühendislik Harikası: Filyos Su Yolu
Romalı mühendisler, şehirlerin su ihtiyacını karşılamak için topoğrafyadan yararlanarak yerçekimi prensibiyle çalışan karmaşık su sistemleri inşa etmişlerdir. Filyos’taki antik su yolu da bu anlayışın en somut örneklerinden biridir.
Filyos Su Sisteminin Öne Çıkan Özellikleri:
- Kaynak: Çayır Mağarası çevresindeki karstik su kaynakları.
- Güzergâh Uzunluğu: Kuş uçuşu yaklaşık 15 km olan mesafe, engebeli arazi yapısına uygun olarak 25 kilometrelik bir antik su yolu güzergâhına dönüştürülmüştür.
- Yapı Elemanları: Su kemerleri, açık ve kapalı kanallar, sarnıçlar ve yeraltı tünelleri.
Romalı Mühendisler Neden Filyos Irmağı Yerine Çayır Mağarası’nı Tercih Etti?
Kentin hemen yanı başından Filyos Irmağı geçmesine rağmen Romalı mühendislerin 25 kilometre uzaktaki bir karstik kaynağı tercih etmesi oldukça dikkat çekicidir. Arkeolojik ve bilimsel araştırmalar, bu tercihin arkasında şu nedenlerin yattığını göstermektedir:
- Su Kalitesi ve İçilebilirlik: Karstik kaynak sularının nehir suyuna kıyasla daha temiz ve kaliteli olması.
- Su Sıcaklığı ve Düzenli Akış: Kaynak suyunun mevsimsel sıcaklık dengesi ve yıl boyunca kesintisiz akış sağlaması.
Mimaride Taş ve Tuğlanın İzi: Yapı Teknikleri
Filyos’taki su kemeri kalıntılarında taş ve tuğla malzemenin birlikte kullanıldığı karmaşık bir duvar örgüsü görülmektedir.
Bölgede yakın döneme kadar tuğla imalatının devam etmiş olması, kil yataklarının tarihsel kullanımı açısından önemli bir ayrıntıdır. Ancak kalıntıların opus vittatum veya opus mixtum gibi spesifik Roma duvarcılık teknikleriyle olan kesin bağı, yürütülecek arkeometrik ve arkeolojik detaylı incelemelerle netleşecektir.
Tion Antik Kenti ve Filyos Kalesi Hakkında Doğru Bilinenler
Filyos Kalesi ve çevresindeki akropol alanı tek bir döneme ait değildir. Bölgede yürütülen arkeolojik veriler; Helenistik, Roma ve Orta Çağ dönemlerine ait savunma ve mimari izlerin üst üste bindiğini göstermektedir. Bu nedenle Filyos Kalesi, tek bir dönemin eseri değil; yüzyıllar boyunca sürekli kullanılan ve dönüştürülen çok katmanlı bir kültürel mirastır.
Geleceğe Aktarılması Gereken Kültürel Bir Miras
25 kilometrelik bir su taşıma sisteminin varlığı, Tion Antik Kenti'nin ne kadar yüksek bir kentleşme ve nüfus düzeyine ulaştığını kanıtlamaktadır.
Ancak günümüzde;
- Yeni yol yapım çalışmaları,
- Kontrolsüz yapılaşma,
- Tarımsal faaliyetler ve insani müdahaleler,
bu antik güzergâh ve su kemerleri için risk oluşturmaktadır. Filyos Roma su sisteminin tamamının haritalandırılması, bilimsel olarak belgelenmesi ve koruma altına alınması; Zonguldak'ın kültür turizmi potansiyelini artırmak açısından büyük bir zorunluluktur.
