Gazeteci Orhan Akyüz’ün haberine göre, Türk Toksikoloji Derneği’nin yayın organında geniş olarak yer alan akademik haberde, şöyle denildi:
“Tarımsal biyoteknolojik bir yaklaşım olarak laboratuvar şartlarında model böcek Galleria mellonella L. (Lepidoptera: Pyralidae)’nın kitle üretimi ve tarımsal zararlı böceklerin kontrolünde azitromisinin insektisit olarak değerlendirilmesi’ isimli üniversitemiz Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) projesi kapsamında ve Nobel İlaç Ar-Ge merkezi desteği ile yürütülen Üniversite-Sanayi Projesi’nin yürütücüsü Prof. Dr. Kemal Büyükgüzel.
Araştırıcılar!
Yüksek Lisans öğrencisi Kübra Aslan, üniversitemizin Öğr. Gör. Doç. Dr. Cihat Çelik, Moleküler Biyoloji Genetik Bölümünden Moleküler Toksikolojisi Prof. Dr. Ender Büyükgüzel, Nobel İlaç San ve Tiç. A.Ş. Farmosötik AR-GE Merkezi AR-GE Müdürü Türkan İlksen Güçarslan.
Projenin Kapsamı!
Kimyasal böcek öldürücülerinin ekolojik olarak ve insan sağlığı üzerinde oldukça önemli riskler ortaya çıkarması sebebiyle tarımsal alanlardaki zararlı böcek türlerinin kontrol altına alınmasında daha az zararlı etkiye sahip alternatif kimyasal ve yöntemler denenmektedir. Diğer taraftan, iklim değişikliğini önlemede yeşil uygulamalar yönünde Amerika Çevre Koruma Ajansı (EPA), diğer ülkelerin ilgili kuruluşları özellikle Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı, Avrupa Çevre Ajansı (EEA) tarafından ve son zamanlarda Birleşmiş Milletler İklim değişikliği taraflar konferanslarında (COP30 ve 31: Conference of the Parties) önemli adımlar atılmaya başlanmıştır (Frederick, 2013; EEA, 2022; EFSA vd., 2022a,b,c,d; Zhou vd., 2025). Avrupa Çevre ajansı 2023 yılında hazırladığı bildiride ürün verimini korumada Avrupa’daki gıda üretim sistemlerinin çoğunlukla kimyasal böcek ilaçlarına bağlı olduğunu belirtilmektedir.
Bu Bildiride Yaygın Böcek İlacı…!
Bu bildiride yaygın böcek ilacı kullanımının, su, toprak ve havayı kirleterek, biyoçeşitlilik kaybına yol açarak ve zararlıların direnç geliştirmesine neden olarak önemli bir kirlilik kaynağı oluşturduğunu, insanların kimyasal böcek ilaçlarına maruz kalmasının, kanser, kalp, solunum ve nörolojik hastalıklar gibi kronik hastalıkları da ortaya çıkardığı açıklanmaktadır.
‘Kimyasal Böcek İlaçlarının…
Bu bilgilendirme notunda kimyasal böcek ilaçlarının insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerine ilişkin en son bilgiler özetlenmiş ve Avrupa genelinde kullanımlarını ve risklerini azaltmak için iyi uygulamaları sunulmuştur (EEA, 2023). Geleneksel zararlı kontrol yöntemleri genellikle çevreye, insan sağlığına ve hedef olmayan canlılara, faydalı yaban hayatına zarar verebilecek kimyasallara dayanmaktadır. Çevre dostu alternatifler bu riskleri azaltarak daha sağlıklı bir ekosistemi ve sürdürülebilir yaşamı desteklemektedir. Bu yöntemler, doğal ve toksik olmayan çözümlerin kullanımına öncelik vererek, zararlı yönetimi uygulamalarının yalnızca gerekli olduğunda kullanılmasını ve toprak bozulmasına, su kirliliğine veya biyolojik çeşitlilik kaybına katkıda bulunmamasını sağlamaktadır. Ayrıca çevresel sorunlara ilişkin artan farkındalık, daha sürdürülebilir yaşam uygulamalarına olan talebi artırmaktadır. Tüketiciler ve işletmeler, ekolojik ayak izlerini azaltmanın yollarını aramaktadır. Çevre dostu tarımsal zararlı böcek kontrol yöntemlerinin benimsenmesi bu eğilimle uyumludur ve daha az zararlı insektisitlerin kullanılması, kimyasal atıkların azaltılması, tozlayıcıların korunması ve sağlıklı toprak ekosistemlerinin korunması gibi daha geniş çevresel hedefleri desteklemektedir. Son zamanlarda zararlı böceklere karşı tarımsal ürünlerin korunmasında ve ürün veriminin artırılmasında çevresel en az olumsuz etkiye sahip kimyasal maddelerin ve yeni uygulama yöntemlerinin kullanımı gündemdedir. Böceklerin laboratuvar şartlarında kitle üretiminde kullanılan yapay besinlerdeki (oligidik, holidik ve meridik besinler) muhtemel mikrobiyal kontaminasyonları önlemek ve böceklerin bazı biyolojik özelliklerini iyileştirmek amacıyla antibiyotikler yaygın olarak kullanılmaktadır.
Laboratuvarımızda…!
Laboratuvarımızda uzun yıllardır bu konudaki çalışmalarımız devam etmekte olup (Büyükgüzel, 2001) son çalışmalar yeni nesil ve sentetik antibakteriyel, antihelmintik antibiyotiklerin insektisit özelliklerinin değerlendirilmesi üzerine yoğunlaşılmıştır (Alkan vd., 2023; Aslan vd., 2025). İnsan ve hayvanlarda bakteriyel hastalıkların tedavisinde yaygın kullanılan makrolid bir antibiyotik azitromisin model böcek Büyük Bal Mumu Güvesi Galleriamellonella L. (Lepidoptera: Pyralidae) larvalarının yapay besinine ilave edilerek antibiyotiğin laboratuvar şartlarında böceğin farklı gelişim evrelerindeki yaşama oranı, gelişme süresi, ergin ömür uzunluğu, yumurta verimi ve açılımı ile son evre larvalarının hemolenfinde ki oksidatif stress göstergeleri MDA, PCO ile Faz I ve Faz II detoksifikasyon enzimleri sırasıyla GST ve P450 aktivitelerine etkileri incelenmektedir.
Bu Proje Zararlı Böceklerin Kontrolünde…!
Son zamanlarda toplumsal ve tarımsal bir endişe yaratan çekirge popülasyonunun artması veya son iki yıldır kapalı alanlarda insan ve hayvan sağlığını tehdit eden ve tarımsal alanlarda bitki ve ürünlere zarar vermekle kamuoyunda gündem olan kokarca böceği (Halyomorpha halys) vb. zararlı böcekler ile mücadele söz konusu olduğunda bu proje zararlı böceklerin kontrolünde alternatif bir kimyasal mücadele yöntemi geliştirmeye öncülük edecek olmasından dolayı önemlidir.
Işık Tutacak!
Diğer taraftan bu belirlenen klinik öneme sahip ilaçların (kimyasalların) biyolojik kontrol ajanı olarak kullanılan parazitoid böcekler (Trissolcus japonicus, Pimplaturionellae, Bracon hebetor vb) ile birlikte entegre zararlı mücadelesinde (IPM) kullanılmasına da ışık tutacaktır.
Bu Kapsamda Uluslararası Makale…!
Proje kapsamında bir yüksek lisans tezi tamamlanmış olup yüksek etki faktörüne sahip bir dergide (SCI, Q1) uluslararası bir makale yayınlanmıştır.
Rektörümüze Teşekkür Ediyoruz!
Yeni çalışmalarımız devam etmektedir. Benzer çalışmalarda yeni araştırma imkanları için sayın rektörümüze araştırma ekibimiz olarak teşekkür ediyorum.”
