Berlin Duvarı, Doğu Almanya yönetimi tarafından Doğu Berlin’den Batı Berlin’e kaçışları engellemek amacıyla 13 Ağustos 1961’de inşa edilmeye başlanmıştır. Duvar, İkinci Dünya Savaşı sonrasında bölünen Almanya’nın iki çeşitli siyasi düzene ayrılmasının güçlü sembollerinden biri haline gelmiştir. Berlin Duvarı’nın sınır geçişleri 9 Kasım 1989’da açılmıştır. Duvarın büyük bölümü sonraki aylarda sökülmüştür.
Berlin Duvarı’nın sebep yapıldığı ve ne müddet yıkıldığı, Soğuk Savaş tarihinin aşırı merak edilen başlıkları arasında konum almaktadır. Duvarın ortaya çıkışı Berlin’deki sınır düzenlemesiyle açıklanmamaktadır. İkinci Yerküre Savaşı sonrasında Almanya’nın işgal sahalarına ayrılması, Batı Almanya ile Doğu Almanya’nın kurulması ve Doğu’dan Batı’ya yoğun göç yaşanması sürecin temelini oluşturmaktadır.
Berlin Duvarı Neden Yapıldı? Ne Zaman Yıkıldı?
İkinci Evren Savaşı’nın ardından Almanya dört işgal bölgesine ayrılmıştır. Sovyet bölgesinde Doğu Almanya kurulurken Batılı müttefiklerin kontrolündeki alanlarda Batı Almanya ortaya çıkmıştır. Berlin de ABD, Birleşik Krallık, Fransa ve Sovyetler Birliği tarafından yönetilen dört dala bölünmüştür. Berlin ise Doğu Almanya toprakları içinde kalmasına rağmen dört ayrı branşa ayrılmıştır.
1950’li yıllarda Doğu Almanya’dan Batı’ya yoğun nüfus hareketi yaşanmaktadır. Fertler Batı Berlin üzerinden Batı Almanya’ya geçebilmektedir. 1949 ile 1961 arasında 2 milyondan gereğinden çok Doğu Alman’ın Batı’ya geçtiği bildirilmektedir. Göçün hayati bölümü eğitimli çalışanlardan oluşmaktadır.
Doğu Almanya yönetimi açısından hareket ciddi problem oluşturmaktadır. Sovyetler Birliği ile yapılan görüşmelerin ardından Berlin’in doğu ve batı kesimleri arasındaki geçişlerin kapatılması kararlaştırılmıştır. 12 Ağustos 1961 gecesi hazırlıklar başlamış ve 13 Ağustos sabahında Berlinliler şehrin dikenli tellerle bölündüğünü görmüştür.
İlk engeller beton duvar şeklinde değildir. Dikenli teller ve geçici bariyerler tercih edilmektedir. Sonraki evrede strüktür güçlendirilmiştir. Duvar yapıyı gözetleme kuleleri, güvenlik hususları ve iki duvar arasında kalan kontrol mekanlarından oluşan kapsamlı sınır hattına dönüşmüştür.
Berlin Duvarı fiziksel sınır değildir. Soğuk Savaş sırasında kapitalist Batı ile komünist Doğu arasındaki siyasi ayrışmanın sembolü olarak fark edilmektedir. Doğu Almanya yönetimi duvarı Batı’dan gelebilecek tehditlere karşı savunma olarak tanımlamaktadır. Tarihsel referanslarda ise duvarın ana işlevinin Doğu Almanya’dan Batı’ya kaçışları durdurmak olduğu aktarılmaktadır.
Duvarın varlığı boyunca Batı Berlin’e ulaşmaya çalışan binlerce şahıs çeşitli kaçış yolları denemektedir. Tüneller, binaların pencereleri, araçlar ve çeşitli doğaçlama teknikler kullanılmıştır. Berlin Duvarı ile bağlantılı ölümlerin sayısı konusunda menbalar arasında değişik hesaplamalar bulunmaktadır. Berlin Duvarı Memorial bilgilerine dayanan menbalarda 140 şahısın duvarla bağlantılı olaylarda hayatını kaybettiği aktarılmaktadır.
1980’lerin sonuna gelindiğinde Doğu Avrupa’daki siyasi değişiklikler Doğu Almanya üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Doğu Almanya’da kitlesel gösteriler düzenlenmektedir. Memleketten ayrılmak isteyenlerin sayısı da yükselmektedir. Macaristan’ın Avusturya sınırını açması, Doğu Alman vatandaşlarının Batı’ya ulaşabilmesi açısından güncel rota oluşturmuştur.
9 Kasım 1989 tarihinde Doğu Alman hükümeti sınır geçişleriyle ilgili modern düzenlemeleri duyurmuştur. Bunun ardından binlerce birey Berlin’deki sınır kapılarına yönelmiştir. Basın toplantısında düzenlemelerin ne müddet yürürlüğe gireceği sorulunca verilen cevap, kararın uygulanacağı şeklinde anlaşılmıştır. Sınır görevlileri gece boyunca artan kalabalığın geçişine izin vermiştir.
Berlin Duvarı’nın açılması 9 Kasım gecesinde gerçekleşmiştir. Duvarın fiziksel olarak sökülmesi ise sonraki haftalarda ve aylarda devam etmiştir. Doğu ve Batı Almanya’nın resmi birleşmesi 3 Ekim 1990 tarihinde gerçekleşmiştir. Berlin Duvarı’nın temsil ettiği bölünmüş Almanya evreyi hukuken de sona ermiştir.
