Türkiye 24. Uluslararası Kömür Kongresi ve Sergisi kapsamında gerçekleştirilen oturumda, Türkiye madencilik tarihinin en büyük felaketi olan Soma kazası tüm teknik ve idari boyutlarıyla masaya yatırıldı.
Prof. Dr. Tuğrul Ünlü, 301 madencinin yaşamını yitirdiği Soma faciasının anlık bir hatadan değil; hatalı planlama, denetimsizlik, alt işverenlik uygulamaları ve zincirleme ihmallerden kaynaklandığını vurguladı.
Madencilik Sektöründeki Sistemsel Sorunlar ve Çift Başlılık
Yeraltı madenciliğinin yapısı gereği yüksek disiplin ve tek elden yönetim gerektirdiği ifade edildi. Maden Kanunu ve İş Kanunu’na aykırı biçimde hazırlık ve galeri açma işlerinin taşeron şirketlere devredilmesinin iş güvenliği zafiyetlerini beraberinde getirdiği belirtildi. Sektördeki çift başlılığın kazalara zemin hazırladığına dikkat çeken uzmanlar, işletme denetimlerinin göstermelik olmaktan çıkarılması gerektiğini vurguladı.
Bağımsız Maden Polisi" Hayata Gecirilmeli
Bu doğrultuda, Almanya örneğinde olduğu gibi doğrudan devlete bağlı, bilim insanları ve hukukçuların da yer aldığı bağımsız bir "Maden Polisi" yapılanmasının hızla hayata geçirilmesi gerektiği önerildi.
Maden Mühendisliği Eğitiminde Branşlaşma Ve Liyakat İhtiyacı
Faciaların kök nedenlerinden birinin de eğitim ve liyakat sistemindeki gerileme olduğu kaydedildi. Maden mühendisliği eğitiminde branşlaşmaya gidilememesinin sahada uzmanlaşma eksikliğine yol açtığı ifade edildi. Havalandırma ve damar kontrolü gibi hayati alanlarda yetiştirilmiş spesifik mühendislerin eksikliği ile tecrübeli mühendislerin özel sektöre kayması veya sistem dışı kalması, ocaklardaki yönetim kalitesini düşüren ana faktörler arasında gösterildi.
Soma Faciasının Teknik Analizi Ve Zincirleme İhmaller
Soma’da meydana gelen kazanın teknik detayları incelendiğinde, felaketin aşamalı olarak geliştiği ortaya kondu. Eski çalışma alanlarının üzerindeki topukların (ana destek kolonlarının) yetersiz bırakılması ve tavan yollarının kontrolsüz doldurulması, tavan çökmelerine ve ocak içi hava akışının bozulmasına zemin hazırladı. Dördüncü bant galerisinde biriken metanın ve gazların süpürülememesi, ortamda bulunan patlayıcı ve yanıcı maddelerle (kablosuz elektrik panoları, yağ, mazot) temas ederek yangını ve ardından gelişen faciayı tetikledi.
Tahliye Yanlışları ve Hayat Kurtaran Kararlar
Kaza anında havalandırma kapılarının yanlış yönetilmesi ve yangın dumanının ocak içerisine hızla yayılması, can kaybının artmasındaki en büyük etkenlerden biri oldu. Buna karşın, bazı galeri bölümlerinde görevli mühendislerin yerinde müdahalesiyle havalandırma yönünün değiştirilmesi ve personelin zamanında tahliye edilmesi daha büyük bir felaketin önüne geçti.
Gelecek Kazaları Önlemek İçin Alınması Gereken Tedbirler
Soma faciasından çıkarılması gereken en önemli derslerin başında mevzuat ve altyapı yetersizliklerinin giderilmesi geliyor. Yangın riskine karşı ferdi oksijen maskelerinin güncel teknolojiye uygun ve uzun süreli koruma sağlayan tiplerle değiştirilmesi, hava giriş ve çıkış yollarının birbirini etkilemeyecek şekilde ayrılması ve kendiliğinden yanmaya yatkın kömür damarlarında sürekli gaz izleme sistemlerinin zorunlu tutulması gerektiği ifade edildi. Madenlerin sadece kâr odaklı değil, mühendislik disiplini ve iş sağlığı ilkelerine göre işletilmesinin şart olduğu belirtildi.
