Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın en önemli komutanlarından biri olan Emir Karatekin, 1084 yılında gerçekleştirdiği askerî harekâtla Zonguldak ve çevresine adım atan ilk Türk komutanı olarak tarihe geçmiştir.
Emir Karatekin Kimdir? Çankırı’dan Batı Karadeniz’e İlerleyiş
Malazgirt Zaferi’nin (1071) ardından Bizans İmparatorluğu’nun Anadolu’da yaşadığı taht mücadeleleri ve askerî zafiyetler, Selçuklu komutanlarının hızla batıya doğru ilerlemesini sağladı. Çankırı merkezli bir hâkimiyet kuran Emir Karatekin, bölgesel nüfuzunu kısa sürede Kastamonu, Sinop ve Batı Karadeniz yönünde genişletti.
Emir Karatekin’in Fetih Kronolojisi:
- 1082: Çankırı’nın ele geçirilmesi ve Türk idaresine girmesi.
- 1084: Ulus, Bartın, Devrek ve Zonguldak yörelerine düzenlenen seferlerle ilk Türk hâkimiyetinin kurulması.
- 1086: Süleyman Şah'ın ölümü ve Bizans'ın bölgeyi yeniden kontrol altına alması.
1084 Zonguldak Harekâtı ve Siyasî Arka Planı
1084 yılı civarında Emir Karatekin’in komutasındaki Selçuklu birlikleri; Ulus, Bartın ve Devrek hatlarını geçerek Karadeniz kıyısına yönelmiştir. Ancak bu dönemdeki fetih hareketlerini değerlendirirken günümüz il sınırlarıyla düşünmemek gerekir.
Kıyı Kaleleri ve Efsaneler
Halk arasındaki anlatılarda geçen "Emir Karatekin Filyos ve Ereğli kalelerini mancınık taşıyamadığı için alamadı"şeklindeki ifadeler kesin tarihî belgelere dayanmamaktadır. Amasra, Filyos ve Ereğli gibi korunaklı kıyı şehirleri, deniz bağlantıları ve güçlü surları nedeniyle iç kesimlere kıyasla daha farklı bir stratejik konumdaydı. Bu nedenle Karatekin’in harekâtı, tüm kıyı kalelerinin fethinden ziyade iç kesimlerden kıyıya doğru uzanan ilk askerî nüfuz alanı olarak görülmelidir.
Zonguldak’ta İlk Türk Hâkimiyeti Neden Kısa Sürdü?
Emir Karatekin’in Zonguldak ve çevresindeki hâkimiyeti uzun ömürlü olamamıştır. Bunun temel nedenleri şunlardır:
- Süleyman Şah’ın Ölümü (1086): Anadolu Selçuklu Devleti’nde yaşanan siyasî kırılma ve otorite boşluğu.
- Bizans’ın Toparlanması: İmparator I. Aleksios Komnenos döneminde Bizans'ın kaybettiği toprakları geri alma politikası.
Bu gelişmeler sonucunda, 1086 yılında Zonguldak ve çevresi yeniden Bizans idaresine girmiştir.
Kalıcı Türk Yerleşimi Nasıl Gerçekleşti?
Çankırı’da Emir Karatekin dönemiyle birlikte Kınık, Dodurga, Avşar, Bayındır ve Eymür gibi Oğuz boylarına ait kalıcı köyler kurulurken; Zonguldak ve Bartın çevresinde ilk dönemin kısa sürmesi nedeniyle kalıcı nüfus aktarımı sınırlı kalmıştır.
Zonguldak yöresinde kalıcı Türk varlığı ve nüfuzunun tam olarak oturması sonraki yüzyıllarda gerçekleşmiştir:
- XIII. Yüzyıl: Çobanoğulları ve Candaroğulları beyliklerinin bölgede güç kazanması.
- 1403 (Kastilyalı Gezgin Clavijo’nun Notları): Timur'a giden elçi Clavijo, bölgeden geçerken Filyos/Tios çevresinde Selçuklu/Türk nüfusunun bulunduğunu belirtir.
- Osmanlı Dönemi: Bölgenin kademeli olarak Osmanlı topraklarına katılmasıyla Türk-İslam mührü kesin olarak vurulmuştur.
