İş hayatından sosyal güvenliğe, sendikal haklardan emekliliğe kadar pek çok alanda yapılan değişikliklerle çalışma hayatının mevzuatı yeniden şekillendirildi.
İş Kanunu’nun yenilenmesinden Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kurulmasına, Genel Sağlık Sigortası’ndan EYT düzenlemesine, taşeron işçilerin kadroya geçirilmesinden sözleşmeli personelin memur statüsüne alınmasına kadar birçok başlık, çalışma hayatının önemli dönüm noktaları arasında yer aldı.
İŞ KANUNU İLE ÇALIŞAN HAKLARI GÜÇLENDİRİLDİ
2003 yılında yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu ile çalışma hayatında yeni bir dönem başladı. İş sözleşmeleri, fazla mesai, yıllık izin ve iş güvencesi gibi temel konular yeniden düzenlenirken, farklı istihdam modellerinin hukuki altyapısı oluşturuldu.
Özelleştirilen veya faaliyetleri sona erdirilen kamu kurumlarında çalışan personelin mağduriyet yaşamaması amacıyla başka kamu kurumlarına özlük haklarıyla birlikte nakledilebilmesinin de önü açıldı.
SSK, BAĞ-KUR VE EMEKLİ SANDIĞI TEK ÇATIDA BULUŞTU
Çalışma hayatındaki en önemli değişikliklerden biri sosyal güvenlik sisteminin yeniden yapılandırılması oldu. Daha önce ayrı kurumlar olarak hizmet veren SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı, Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında birleştirildi.
Böylece prim işlemleri, emeklilik süreçleri ve sağlık hizmetlerinde farklı uygulamaların azaltılması ve vatandaşların tek çatı altında hizmet alması hedeflendi.
GENEL SAĞLIK SİGORTASI İLE SAĞLIK GÜVENCESİ GENİŞLETİLDİ
Genel Sağlık Sigortası uygulamasıyla toplumun geniş kesimlerinin sağlık güvencesi kapsamına alınması amaçlandı. Muayene, tedavi ve ilaç hizmetlerinin finansmanında ortak bir sistem oluşturuldu.
Merkezi Hekim Randevu Sistemi ve e-Reçete gibi uygulamalarla sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması hedeflenirken, geçmişte yaşanan uzun hastane ve ilaç kuyruklarının azaltılması yönünde önemli adımlar atıldı.
1 MAYIS RESMÎ TATİL OLARAK YENİDEN KABUL EDİLDİ
1 Mayıs, 2009 yılında “Emek ve Dayanışma Günü” adıyla yeniden resmî tatil ilan edildi. Günün ücretli tatil kapsamına alınmasıyla çalışanların bu tarihteki hakları güvence altına alındı.
Aynı dönemde sendikal faaliyetlere ilişkin hukuki düzenlemelerde de değişiklikler gerçekleştirildi.
MADEN İŞÇİLERİNİN ÇALIŞMA ŞARTLARI YENİDEN DÜZENLENDİ
Maden sektöründe yer altında çalışan işçilerin çalışma koşullarına yönelik düzenlemeler de hayata geçirildi. Yer altı çalışma süreleri günlük 7,5 saat, haftalık 37,5 saatle sınırlandırılırken, ücretlere ilişkin düzenlemeler yapıldı.
Madencilerin erken emeklilik imkanlarını güçlendirmeye yönelik uygulamalar da çalışma hayatındaki önemli başlıklardan biri oldu.
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE YENİ DÖNEM
2012 yılında İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun çıkarılmasıyla iş yerlerinde güvenlik konusunda yeni bir dönem başlatıldı.
İşverenlere risk değerlendirmesi yapma, acil durum planı hazırlama ve çalışanlara eğitim verme yükümlülüğü getirilirken, belirli iş yerlerinde iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi görevlendirilmesi zorunlu hale getirildi.
SENDİKAL HAKLARDA YENİ DÜZENLEMELER
2012 yılında yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile sendikal mevzuat yeniden düzenlendi. Dağınık durumdaki düzenlemelerin tek kanun altında toplanması sağlandı.
Sendikaya üyelik ve üyelikten ayrılmada noter şartı kaldırılarak işlemlerin e-Devlet üzerinden elektronik ortamda yapılabilmesinin önü açıldı.
KAMU ÇALIŞANLARINA TOPLU SÖZLEŞME HAKKI VERİLDİ
2010 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle kamu görevlilerine toplu sözleşme hakkı tanındı. Böylece kamu işvereni ile yetkili memur konfederasyonları arasında toplu sözleşme görüşmelerinin yapılmasının önü açıldı.
Kamu görevlilerinin sendikalaşma oranında da yıllar içerisinde artış yaşandı.
KAMUDA BAŞÖRTÜSÜ YASAĞI KALDIRILDI
2013 yılında yapılan düzenlemelerle kamu kurumlarında görev yapan kadın personelin başörtüsü nedeniyle karşılaştığı kısıtlamalar kaldırıldı.
Bu düzenlemeyle başörtüsü kullanan kadınların kamu hizmetinde görev yapabilmelerinin önündeki hukuki engellerin kaldırılması amaçlandı.
TAŞERON İŞÇİLERE KADRO YOLU AÇILDI
2017 yılında kamu kurumlarında çalışan taşeron işçilerin önemli bir bölümü sürekli işçi kadrolarına geçirildi.
Yaklaşık 900 bin çalışanın sürekli işçi statüsüne geçme hakkı elde etmesi, çalışma hayatındaki en kapsamlı düzenlemelerden biri olarak öne çıktı.
Mevsimlik ve geçici statüde çalışan işçilerin çalışma süreleri de bazı kurumlarda genişletilirken, ihtiyaç duyulan alanlarda sürekli işçi kadrolarına geçiş imkanları sağlandı.
SÖZLEŞMELİ PERSONEL MEMUR KADROSUNA GEÇİRİLDİ
2023 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle yüz binlerce sözleşmeli personelin memur kadrolarına geçişi sağlandı.
Aynı kurumda farklı statülerde çalışan personel arasındaki uygulama farklılıklarının azaltılması ve çalışanların özlük haklarının güçlendirilmesi hedeflendi.
MEVSİMLİK TARIM İŞÇİLERİNE YÖNELİK ÇALIŞMALAR
Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarının iyileştirilmesi amacıyla çeşitli eylem planları ve idari düzenlemeler hayata geçirildi.
Geçici yerleşim alanlarının altyapısının geliştirilmesi ve mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının eğitim hizmetlerine erişiminin kolaylaştırılması için çalışmalar yapıldı.
PANDEMİ DÖNEMİNDE ÇALIŞANLARA DESTEK
Kovid-19 salgını sırasında istihdam kayıplarının önüne geçmek amacıyla çeşitli tedbirler uygulamaya konuldu.
İşverenlerin iş sözleşmelerini feshetmesine geçici sınırlamalar getirilirken, kısa çalışma ödeneğinin kapsamı genişletildi. Ücretsiz izne ayrılan çalışanlara ise nakdi ücret desteği sağlandı.
ASGARİ ÜCRETTEN VERGİ KALDIRILDI
2022 yılından itibaren asgari ücret üzerinden alınan gelir vergisi ve damga vergisi kaldırıldı.
Düzenlemeyle asgari ücretlilerin ücretlerinden yapılan söz konusu vergi kesintilerine son verilerek çalışanların eline geçen net ücretin artırılması amaçlandı.
EYT İLE MİLYONLARCA KİŞİ EMEKLİLİK HAKKINA KAVUŞTU
Çalışma hayatında en fazla tartışılan düzenlemelerden biri de Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesi oldu.
EYT düzenlemesiyle yaş şartı nedeniyle emeklilik hakkını bekleyen vatandaşların emekli olmasının önü açıldı. Verilen bilgilere göre bugüne kadar yaklaşık 2,6 milyon kişi düzenlemeden yararlanarak emekli oldu.
3600 EK GÖSTERGEDE KAPSAM GENİŞLETİLDİ
Memurların ek göstergelerine 600 puan ilave edilirken öğretmen, polis, hemşire ve din görevlileri başta olmak üzere birçok meslek grubunda ek göstergelerin 3600'e yükseltilmesi sağlandı.
Ek gösterge düzenlemelerinin maaş, emekli aylığı ve emekli ikramiyelerine olumlu yansıması hedeflendi.
EMEKLİLERE BAYRAM İKRAMİYESİ DÖNEMİ BAŞLADI
2018 yılında yapılan düzenlemeyle milyonlarca emekliye Ramazan ve Kurban Bayramları öncesinde bayram ikramiyesi ödenmeye başlandı.
Bunun yanında maaşlarını belirli bankalardan alan emekliler ve memurlar için banka promosyonu uygulaması da yaygınlaştı.
ÇALIŞAN KADINLARA DOĞUM VE İZİN HAKLARI
Doğum yapan sigortalı kadınlara doğum borçlanması hakkı tanınarak belirli şartlar kapsamında üç çocuğa kadar geçen sürelerin emeklilik hesabında değerlendirilmesinin önü açıldı.
Analık izni sonrasında yarı zamanlı çalışma imkanı getirilirken, doğum yapan memur ve işçiler için ücretsiz izin uygulamalarının kapsamı da genişletildi. Süt izni ve analık izinlerine yönelik haklar yeniden düzenlendi.
GENÇLERİN, KADINLARIN VE DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI DESTEKLENDİ
Çalışma hayatındaki bir diğer önemli başlık ise istihdamın artırılmasına yönelik teşvikler oldu.
Gençler, kadınlar, engelliler ve uzun süre işsiz kalan vatandaşların iş gücüne katılımını artırmak amacıyla çeşitli teşvik programları uygulandı. İşverenlere sigorta primi, vergi ve ücret destekleri sağlanarak yeni istihdam oluşturulması hedeflendi.
25 YILDA ÇALIŞMA HAYATINDA KAPSAMLI DEĞİŞİM
Çalışma hayatına ilişkin 25 başlık birlikte değerlendirildiğinde, AK Parti hükümetleri döneminde işçilerden memurlara, emeklilerden kadınlara, gençlerden engelli vatandaşlara kadar farklı kesimleri ilgilendiren çok sayıda düzenleme hayata geçirildi.
İş Kanunu, SGK'nın kurulması, Genel Sağlık Sigortası, sendikal haklar, toplu sözleşme, taşeron işçilere kadro, sözleşmeli personelin memur kadrosuna geçirilmesi, asgari ücret vergilerinin kaldırılması ve EYT düzenlemesi, çalışma hayatının son 25 yılına damga vuran başlıklar arasında yer aldı.
