Şark kurnazlığı, kuralları dürüstçe takip etmek yerine ufak hileler, manipülasyonlar ve geçici çözümlerle kısa vadede kişisel çıkar sağlamaya çalışmak demektir.
Şark: Doğu demektir.
Kurnazlık: Kolay aldanmayan, başkalarını kandıran ve zekâ oyunlarıyla amacına ulaşan kimselerin davranışı.
Sözlük anlamı olarak Doğu toplumlarının bazı davranış kalıplarıyla ilişkilendirilen; işleri zamana yayma, boş vermişlik ve “neme lazım” cılıkla harmanlayarak karşı taraftan kurnazlıkla menfaat elde etme çabasıdır.
Temel Özellikleri:
Kısa vadeli kazanç: Uzun vadeli ve kalıcı çözümler yerine anı kurtarmaya odaklanır.
Kuralların arkasından dolanma: Kuralları açıkça çiğnemeden, gri alanları kullanarak kendi lehine çevirir.
Menfaatçilik ve bencillik: Toplumsal faydayı veya dürüstlüğü göz ardı ederek tamamen bireysel çıkarı savunur.
Pratik zekâ vurgusu: Teorik bilgi veya etik değerler yerine "pratik" ve kurnaz çözümleri öne çıkarır.
Günlük Dildeki Karşılıkları
Halk arasında bu anlayış şu deyimlerle ifade edilir:
Köprüden geçene kadar ayıya dayı demek
Nabza göre şerbet vermek
Günü kurtarmak …
Yukarıdaki anlatım geneldir ve bana ait değil.
İster ulusal bazda düşünelim, ister yerel bazda düşünelim aramızda bu tarife uyan kaç tanıdığımız var, kaçı siyaseti yönlendiriyor, kaçıyla yakın ilişki içinde değiliz?
Yerel bazda özellikle Zonguldak yerelinde düşünürsek; ne hikmetse 1979 yılından beri bu kentte yaşıyorum- diğer illerde de böyle midir?- bu kent Türkiye’nin batısında olmasına rağmen oldukça çok sayıda siyaseten Şark Kurnazı üretmiş olduğunu yaşayarak gördüm.
Bu tanıma uyan birçok insanlarla da şark kurnazı olduğunu bilerek yakın ilişki içerisinde olduk, çünkü ya iş arkadaşımızdı, ya da komşumuzdu, ya da fazla böbürlenmeye gerek yok belki de ben bile zaman zaman şark kurnazı pozisyonuna girmiş oldum. Şark kurnazlığı toplumun genlerine sirayet ettiğinden günlük yaşantılarda şark kurnazlığı o kadar kanıksanmış ki bu konu üzerinde şark kurnazlığını normalleştiren onlarca da deyim üretmişiz.
Acaba diyorum Türkiye’nin en kuzeydoğusundan gelen birisi olarak iktidar bir kanun çıkarsa ve şark kurnazlığının açık tarifini yaparak yasaklasa kaç kişi dik durabilir?
