Bir yanda yenilenebilir enerji ve küresel emisyon hedefleri konuşulurken, diğer yanda kömürlü termik santral yöneticilerinin protokolde yer alması ve kömür üretiminin sürdürülmesi tartışılıyor. Kent kamuoyu ise tek bir soruya yanıt arıyor: Zonguldak yeşil ekonomiye mi hazırlanıyor, yoksa mevcut kömür düzenini sürdürmeyi mi hedefliyor?
Alman Heyeti ve Filyos Yatırımı: Ne Bekliyoruz, Ne Sunuyoruz?
Essen heyetiyle gerçekleşen temaslarda, Alman tarafının iş birliği ve stratejik imkanları değerlendirdiği görülürken; yerel tarafta daha çok doğrudan yatırım ve ekonomik kaynak beklentisinin öne çıktığı dikkat çekti. Ancak konferanslarda Alman konuklara yalnızca "Filyos'a yatırım yapacak mısınız?" sorusunu yöneltmek, kapsamlı bir gelecek planının yerini tutmuyor.
Almanya ile kurulacak iş birliğinde temel hedefin, sadece dış yatırım arayışı değil; Essen ve Ruhr Havzası’nın kömürden çıkış sürecindeki mesleki dönüşüm, işçi haklarının korunması ve eski sanayi alanlarının yeniden değerlendirilmesi tecrübelerinden faydalanmak olması gerektiği vurgulanıyor.
"Adil Geçiş" Olmadan Yeşil Dönüşüm Mümkün mü?
Uzmanlar ve ekonomi çevreleri, kömürden yeşil ekonomiye geçişin tek bir şalteri kapatıp açmak kadar basit olmadığını belirtiyor. Uluslararası literatürde "Adil Geçiş" (Just Transition) olarak adlandırılan bu sürecin Zonguldak özelinde 4 temel sacayağı üzerine kurulması gerektiği ifade ediliyor:
Maden İşçisinin ve İstihdamın Korunması: Madenlerin kapatılması veya üretimin azaltılması durumunda binlerce çalışan mağdur edilmemeli. İşçilerin rüzgar türbinleri, güneş enerjisi, batarya ve enerji depolama gibi yeni nesil teknik alanlara geçişini sağlayacak mesleki eğitim programları hazırlanmalı.
Ekonominin Kömürün Ötesine Çeşitlendirilmesi: Ruhr Havzası örneğinde olduğu gibi; demir-çelik sanayisi, Filyos Limanı, lojistik, üniversiteler, yeşil hidrojen ve çevre teknolojileri koordineli şekilde planlanmalı.
Enerji Güvenliği ve Çevre Dengesi: Kömürden uzaklaşırken enerji arz güvenliği riske atılmamalı. Mevcut santrallerin emisyon azaltım standartları ve yenilenebilir enerjinin devreye girme takvimi şeffaf verilerle belirlenmeli.
Maliyet ve Sorumluluk Paylaşımı: Dönüşümün finansal yükü yalnızca yerel dinamiklere bırakılmamalı; merkezi yönetim, uluslararası iklim finansmanları ve AB Adil Geçiş Fonu benzeri mekanizmalarla şeffaf bir yol haritası oluşturulmalı.
Siyasi Polemikler Yerine Ortak Akıl Çağrısı
Etkinliklerin ardından kentin geleceğinin yeniden siyasi tartışmalara ve polemiklere malzeme edilmesi, kurumlar arasındaki iletişim kopukluğunu ve strateji eksikliğini bir kez daha ortaya koydu.
Zonguldak’ın ihtiyacı; bir gün kömürü, ertesi gün yeşil dönüşümü savunarak belirsizlik oluşturmak değil; kömürün geleceği ile yeşil ekonomiyi aynı sürdürülebilir plan içerisinde buluşturan ortak bir kent vizyonu inşa etmektir.
