Şehrin son derece dik ve engebeli arazi yapısında kömürün ve madencilerin taşınmasını sağlayan bu akıllı mühendislik harikaları, bölgenin endüstriyel mirasının en önemli parçaları arasında yer alıyor.
Varagel İsmi Nereden Geliyor? Yer Çekiminin Gücü!
"Varagel" (veya vargel) ismi, tamamen fiziksel bir çalışma prensibinden türetilmiştir: Dolu bir vagon yer çekimi kuvvetiyle raylardan aşağıya doğru inerken, çelik halatlar yardımıyla diğer taraftaki boş vagonu yukarıya çeker.
Dünyada ilk örnekleri Orta Çağ'da dik kalelere ve maden ocaklarına ağır yük taşımak amacıyla kullanılan bu sistem; Fransa’nın Lyon şehrinde şehir içi toplu taşımaya uyarlanmış, Osmanlı döneminde ise Karaköy-Beyoğlu arasındaki tarihi Tünel ile dünyanın ilk yeraltı füniküler sistemlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.
Zonguldak’taki Tarihi Varageller ve Kullanım Alanları
yüzyılın sonlarında Fransız maden şirketlerinin bölgede faaliyet gösterdiği dönemde Zonguldak’a kazandırılan büyük ölçekli varagel ve tünel sistemleri, kömür havzasının kaderini değiştirdi:
Aşağı Kandilli Varageli (Ereğli): Dünyada eşine az rastlanır büyüklükte olan ve kökleri 1880'li yıllara uzanan bu tarihi sistem, sahile doğru 30 derece eğimli ve 210 metre uzunluğunda bir hatta sahip. Maden mahallesini doğrudan limana bağlayan sistem, dik yamaçta hem kömür hem de işçi taşımacılığında hayati bir rol oynamıştır.
Gelik Varageli (Kilimli): Kilimli ilçesine bağlı Gelik beldesi ve çevresindeki maden sahalarında tarihi kömür taşıma hatları 1900’lü yılların başlarında faaliyete geçirilmiştir.
Fener Varagel Tüneli (Merkez): Zonguldak merkezinde 1945 yılında açılan 240 metre uzunluğundaki bu ünlü tünel, Fener Mahallesi kayalıklarının içi oyularak inşa edildi. Ocaklardan çıkan kömürün ve atıkların doğrudan deniz kenarındaki gemilere ulaştırılmasını sağlayan sistem, 1958 yılına kadar aktif olarak kullanıldı.
Tarihi Miras Modern Ulaşıma İlham Oldu: Çaycuma Füniküleri
Zonguldak'ın madencilik hafızası günümüzde modern kentsel ulaşıma da ilham veriyor. Çaycuma Belediyesi tarafından 2019 yılında hayata geçirilen modern füniküler (halatlı taşıma) sistemi, kent merkezine göre oldukça yüksek bir kotta yer alan Çaycuma Devlet Hastanesi'ne ulaşımı kolaylaştırdı.
Özellikle yaşlı, engelli ve yaya vatandaşların hastaneye rahatça erişmesini sağlayan bu modern hat, hem kent içi ulaşımı rahatlatıyor hem de Zonguldak’ın köklü varagel kültürünü geleceğe taşımaya devam ediyor.
